Delite
Pogledaj prethodnu temuIći dolePogledaj sledeću temu
avatar
MustraBecka
Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Narodno neimarstvo

taj Pet Apr 17, 2009 6:08 pm
Jasna Bjeladinović-Jergić

Narodno graditeljstvo u Srba, koje se na relativno malom prostoru javlja u nekoliko kuća sa svojevrsnim načinom građenja, zasnovano je na vekovnom iskustvu. Spontana smišljenost, kreativna maštovitost i umeće samoukih narodnih graditelja rezultirali su staništima iz vanredne prilagođenosti životu, radu i sredini. To se ispoljavalo ne samo u izgledu i prostornoj organizaciji seoskih stambenih kuća i pratećih objekata nego gotovi kod svih drugih spoljnih i unutrašnjih funkcionalnih i umetnički oblikovanih delova i detalja.

Pri građenju staništa narodni neimari su s neverovatnom sposobnošću procenjivali klimatske prilike i prirodu tla. Korišćenjem građevinskog materijala koji je sredina pružala stvarali su nesvakidašnje primere arhitektonskog identiteta određenih područja. Pri tome su određeni značaj imali privredne prilike, zanimanje i način života stanovnika, kao i strujanja koja su tokom istorijskih zbivanja nailazila iz raznih kulturnih sfera.

Tako se, polazeći od jugozapada i juga prema severnim krajevima, smenjuju pojasevi raznih oblika i različito sagrađenih kuća tradicionalnog neimarskog iskustva i umeća, u području golog krasa - kakvi su severnodalmatinski predeli Kninske krajine, istočne Hercegovine, deo Crne Gore, kao i samo Crnogorsko primorje - kuće su građene od kamena, često i s krovom od kamenih ploča. U planinskom i šumovitom dinarskom području - od zapadnog dela Srpske krajine i Bosne pa preko istočnih padina Crne Gore i gotovo celom zapadnom Srbijom - prostire se tip kuće brvnare, sa zidovima obrazovanim od brvna i visokim krovom pokrivenim daščanom "šindrom". Treće veliko područje koje ne obiluje šumama - južni, središnji i istočni delovi Srbije - usvojilo je kombinovani sistem građenja. Kuće su s drvenim kosturom koji se ispunjava lakšim materijalom i blatom. To je kuća "bondručara", ili, s obzirom na rasprostranjenje u dolini reke Morave, "morska kuća". Na severu, u Panonskoj ravnici - Vojvodina, Baranja i deo Slavonije - gde je zemlja najpodesnija za oblikovanje, građene su kuće od naboja tj. nabijanjem zemlje, ili od ćerpiča, pečene cigle. Za sve ove osnovne tipove kuća, s bitnim razlikama u spoljnom izgledu, za starije oblike karakteristična su dva prostora - "kuća" s ognjištem i soba, ispred kojih može biti i trem. U okruženju svakog doma - okućnici, s privrednim i pomoćnim zgradama, narodni neimari ispoljavali su i svoj smisao za organizaciju životnog i privrednog prostora.

U svom razvoju svi osnovni tipovi kuća dostigli su složenije prostorne i vizuelno bogatije oblike, uz izvesne novine i u materijalu za gradnju. U neimarskoj intervenciji kod većine razvijenijih oblika kuća s okućnicama i dalje se uočavaju spontana kreativnost i samosvojnost graditeljskog stvaranja, što nije u potpunosti bio slučaj kad je reč o kućama od naboja. S nametnutim planskim razvojem kuće vojvođanskih, podunavskih i posavskih predela, i pored lokalnih samosvojnosti, umnogome su od kraja 18. veka pa nadalje poprimale univerzalniji izgled, karakterističan za čitavu Panonsku ravnicu srednjoevropskog prostora.

Međutim, i kod osnovnih tipova kuća i kod razvijenijih oblika, osim organske povezanosti svakog objekta s prirodom, nepogrešivo postavljanje međusobne srazmere pojedinih delova kuća, kao i harmonične povezanosti spoljnjeg izgleda kuće i unutrašnje opreme zgrade, ukrašavanjem kuće i okućnice, dekorativno i estetski uobličavale su se pojedinačne i skupne stambene celine. Potreba da se kuća, u kojoj se odvijao čitav društveni, proizvodni i običajni životni ciklus, dopuni i ulepša raznim oblicima i bojama ogledala se u profilisanim konstruktivnim podupiračima, lepo oblikovanim dimnjacima, prozorima, vratnicama. Tako se na panonskoj kući sa svetlo obojenom fasadom naročita pažnja posvećivala izgledu krovnog zabata, često s motivom sunca, a na brvnari - ugrađivanju lučno povijenog debla iznad vratnica. U slikovitom i karakterističnom izgledu moravske kuće, koja je privukla pažnju Korbizjea na njegovu proputovanju kroz istočnu Srbiju (na putu za orijent 1911. godine), dominiraju svetli svodovi - lukovi u prostoru trema koji se skladno slivaju sa zelenilom prirodnog ambijenta.

Narodno graditeljstvo, koje je u raznim prirodnim sredinama imalo samosvojne izraze i na koje su uticali istorijski, privredni i kulturni činioci, svoju vekovnu evoluciju okončalo je pre nekoliko decenija. Njegova arhitektonska vrednost nesumnjivo je velika i zajedno s drugim tradicionalnim tvorevinama predstavlja kulturnu baštinu srpskog naroda i podsticajnu podlogu za evropski kulturni prostor. Jer, "tradicija je strela okrenuta u budućnost", kako je rekao veliki vizionar i projektant arhitekture 20. veka, čuveni Korbizje, koji je, putujući nekadašnjim prostorima Vizantijskog carstva, želeo da otkrije tajne njegove prošlosti, kako bi mogao razumeti Zapad.
Pogledaj prethodnu temuNazad na vrhPogledaj sledeću temu
Dozvole ovog foruma:
Ne možete odgovarati na teme u ovom forumu