Kulturno-istorijsko nasleđe

Pogledaj prethodnu temu Pogledaj sledeću temu Ići dole

Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:14 pm

Iako se nalazi na prostoru čestih ratova, razaranja, požara i seoba, na vihornim putevima koji su, hiljadama godina, vodili iz Evrope na istok i sa istoka u Evropu, u Srbiji je ostalo bogato kulturno-istorijsko nasleđe. Raznolikost i bogatstvo spomenika nastalih u prošlosti i njena prirodna lepota, čine Srbiju veoma zanimljivom zemljom i sastavni deo su njene turističke privlačnosti.
Svedočanstva o praistorijskom životu na ovom području su brojna arheološka nalazišta. Lepenski Vir, prva privredno-društvena struktura iz 7000 i 6000 godina pre nove ere, Starčevo iz ranijeg neolita 5500 do 4500 godina pre nove ere i Vinča iz kasnijeg neolita 4500 do 3200 godina pre nove ere svedoče da je ovde tokom milenijuma bilo kulturno središte praistorijskog sveta.
O šest vekova rimske imperije na našem području danas svedoče ostaci značajnih rimskih puteva i gradova - Gamzigrad, Sirmium, Mediana, sa raznovrsnim građevinama.
Jedna od najznačajnijih sačuvanih spomeničkih celina u Srbiji su manastiri, nastali u razdoblju od 12. do 17. veka. Razmešteni su od Fruške Gore na severu preko doline Morave i Ibra do Kosova i Metohije. Kompleks Stari Ras sa Sopoćanima, manastir Studenica i manastir Visoki Dečani sa Pećkom patrijaršijom, Gračanicom i crkvom Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, pod zajedničkim nazivom "Srednjovekovni spomenici na Kosovu (Srbija)" nalaze se na Listi Svetske baštine UNESCO-a.
Zbog arhitektonskih osobenosti, skulptoralnih ukrasa, fresaka, ikona, rukopisnih knjiga, brojnih dela primenjene umetnosti, manastiri Srbije privlače pažnju turista. Arhitektura manastira pokazuje naročitu raznovrsnost. Tokom 13. i delom u 14. veku građene su reprezentativne crkve, u čijim se proporcijama, dekorativnoj obradi fasada i u skulpturi oseća romanički uticaj, a one su (Studenica, Banjska, Dečani, Gradac, Arilje, Mileševa, Sopoćani) svrstane u rašku stilsku grupu. Prvu polovinu 14. veka obeležila su izuzetna graditeljsko-slikarska ostvarenja podignuta u vreme vladavine Kralja Milutina (Bogorodica Ljeviška u Prizrenu, Gračanica). Poseban arhitektonski stil, sa polihromnim fasadama i dekorativnom plastikom, razvio se u dolini Morave (Ravanica, Lazarica, Ljubostinja, Kalenić).
Srednjovekovni manastiri nisu samo predeli Srbije, već predeli srpske duše, ali i svojevrsne slikarske galerije. Freske i ikone iz naših crkava značajno su blago u kulturno-istorijskom nasleđu Republike Srbije.

Republički zavod za zaštitu spomenika kulture
Ul. Radoslava Grujića br. 11, 11000 Beograd
011/2454 786, Faks: 011/3441 430
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:20 pm

Lepenski vir

Arheološko nalazište Lepenski Vir nalazi se u Đerdapskoj klisuri, na niskoj dunavskoj terasi. To je središte jedne od najznačajnijih praistorijskih kultura. Na lokalitetu Lepenskog Vira otkriveni su ostaci sakralne arhitekture iz vremena 7000. do 6000. godina pre nove ere. Sva naselja kulture Lepenskog Vira ležala su na niskim terasama, malim i izolovanim, jer ih je po dužini presecao Dunav, dok su ih po širini zatvarale strme padine okolnih brda.
Arhitektura Lepenskog Vira je osobenog stila, jer se ne pojavljuju ortogonalne osnove i vertikalni zidovi. Staništa u naseljima imaju oblik zarubljenog kružnog isečka sa strmim krovom koji naleže na osnovu sa čvrstim podovima od izlomljenog krečnjaka, u koji je uglavljen veliki oblutak i uz njega uvršćene kamene skulpture. U središtu svih naselja nalazio se prostrani trg, a staništa oko njih su bila raspoređena u redove. Trg je bio mesto gde su se obavljali razni rituali. Na osnovu oblika i proporcija staništa može se utvrditi da su graditelji Lepenskog Vira raspolagali određenim matematičkim znanjima.
U naselju su bila svetilišta istog oblika kao i staništa. Oko ognjišta su bile smeštene skulpture velikih oblutaka koji prikazuju ljudsku figuru na kojoj je prvobitno oblikovana samo glava. U kasnijoj fazi, skulputure dobijaju oblik ljudske figure i postaju pravi idoli. Na njima su najčešće modelovane ribolike ljudske glave, riba, jelen, a na nađenim predmetima su ugravirane zagonetne predstave: znaci slični koordinatnom sistemu, skice, slova, brojke, predeli.
Arheološkim istraživanjima otkriveno je ukupno 136 objekata. Kako ne bi bilo potopljeno puštanjem u rad hidroelektrane "Đerdap I", naselje Lepenski Vir je premešteno na viši nivo, gde je izgrađena i muzejska zgrada u kojoj su izloženi najznačajniji arheološki nalazi i kopije najlepših skulptura, čiji su originali u Narodnom muzeju u Beogradu.

avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:31 pm

Starčevo

Nalazi se na levoj obali Dunava, 8 km od Pančeva, severozapadno od sela Starčeva. Zbog izuzetnog značaja otkrivenih nalaza (naročito specifične keramike slikane belom, crnom i crvenom bojom), kultura starijeg neolita na prostoru centralnog Balkana dobila je ime starčevačka kultura. Na ovom lokalitetu otkrivene su zemunice, prečnika 2-6 m, kružnog i elipsoidnog oblika, od kojih su dve sadržale peći. U samom naselju, među zemunicama je pronađeno nekoliko grobova, kao i brojni predmeti, kameno i koštano oružje i oruđe.
Proučavanje specifične starčevačke keramike i njenih veza sa slikanom keramikom neolitskih kultura u Podunavlju, Grčkoj i Bliskom Istoku omogućava otkrivanje pravaca kretanja prvih nosioca neolitskih kultura u našim oblastima. Starčevačka kultura je u svojoj najmlađoj fazi, periodu starijeg neolita, bila paralelna sa vinčanskom kulturom.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:32 pm

Vinča

Arheološki lokalitet Vinča nalazi se u istoimenom selu, na 14-om kilometru puta od Beograda prema Smederevu. Praistorijsko naselje ima izgled niskog brežuljka. Na istočnoj strani presekao ga je Dunav i otkrio kulturni sloj, debljine 10,5 m, gde su u gotovo pravilnom nizu ređa devet građevinskih horizonata, odnosno slojevi sa ostacima nekoliko naselja iz različitih perioda.
Vinča je naseljena u vreme starijeg neolita, oko 5500-5000 godina pre naše ere. Stanovnici su živeli u poluukopanim kolibama šatorastog izgleda (naselja prvog horizonta), a proizvodili su posuđe od malo pečene zemlje, kameno oruđe i oružje. U ostalih osam horizonata građene su ušorene prostrane kuće kvadratnog oblika, od drveta i blata. U zaleđu naselja bili su izuzetno povoljni uslovi za gajenje stoke i zemljoradnju. U to vreme (4500 do 3500 godina pre naše ere, mlađi neolit) Vinča je postala veliki privredni, kulturni i verski centar, koji je presudno uticao na kulturu svih zemljoradničkih zajednica srednje i jugoistočne Evrope.
Na oko 4,5 m u kulturnom sloju Vinče zapažaju se ostaci kuća srušenih u požaru i predmeti koji otkrivaju da je Vinča posle pronalaska bakra izgubila značaj. U Vinči je bilo malo naselje sve do početka istorijskog perioda, ali na manjem prostoru. Na tom području otkriveni su tragovi starosrpskog groblja iz 10. do 13. veka.
Od arheološkog materijala karakteritični su nalazi oruđa i oružja od kamena, roga i kosti, posuđa, raskošnih vaza, nakita od fosilnih školjki, a posebnu vrednost čini bogata i raznovrsna plastika valjkastih i pljosnatih statua. Na osnovu tih predmeta može se rekonstruisati ne samo život u praistorijskoj Vinči, nego i rana kulturna istorija Podunavlja.



Vinča - Crvenokosa boginja
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:33 pm

Diana

Na visokoj steni iznad Dunava, Karatašu, nalaze se ostaci Diane, jednog od najvećih i najočuvanijih rimskih utvrđenja (kastruma) na Dunavu. Izgrađeno je od kamena tesanika u vreme cara Trajana, verovatno 100-101. godine, istovremeno sa prokopavanjem kanala, kada je omogućena bezbednija plovidba Dunavom.
Diana je pravougaoni kastrum dimenzija 100 sa 200 m, sa uvučenim kulama na bedemima. Konačan izgled dobija krajem 3. i početkom 4. veka dodavanjem bedema sa isturenim kulama koji se prostiru ka Dunavu, zatvarajući i štiteći deo obale. Sredinom 5. veka razaraju ga Huni, a oko 530. godine obnavlja ga car Justinijan. Pored ostataka bedema sa kapijama i kulama, u unutrašnjosti utvrđenja otkrivene su vojne barake i drugi objekti, a iznad bedema utvrđeno je postojanje svetilišta, nekropole i manjeg naselja.
Izuzetan arheološki materijal (raznovrsni predmeti za svakodnevnu upotrebu, skulpture od mermera i bronze) ukazuje da je pored uloge vezane za odbranu kanala, na Diani postojao značajan ekonomski centar sa pristaništem.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:34 pm

Gamzigrad

Južno od Dunava, kod grada Zaječara, nalaze se ostaci kasnoantičke utvrđene palate Felix Romuliana. Palata je izgrađena između 297. i 311. godine naše ere po zamisli rimskog imperatora Gaja Valerija Galerija Maksimijana, u stilu antičke dvorske arhitekture, sa ciljem da bude bezbedno boravište za života, a posle smrti večni spomenik rimskom imperatoru.
Arheološkim radovima otkriveni su ostaci starijeg i mlađeg utvrđenja, oba podignuta u vremenskom intervalu od desetak godina. Prostor unutar bedema podeljen je na dva dela. Severnu polovinu obuhvata kompleks carske palate sa malim hramom i žrtvenikom, a na južnoj polovini su objekti javne namene. Zapadna vrata Romulijane, čija se fasada od opeke, zelenkastog peščara i belog krečnjaka, ubraja se u grandioznija ostvarenja rimske arhitekture. U severozapadnoj četvrti otkrivena je luksuzna rezidencija sa četiri velike dvorane, ukrašene freskama i podnim mozaicima.
Već u drugoj polovini 4. veka Romulijana je zapuštena palata, a posle upada Gota i Huna postaje malo vizantijsko naselje. Gamzigradska palata poslednji put je oživela kao utvrđeno slovensko naselje u 11. veku.
Sistematskim arheološkim istraživanjima otkopani su ostaci palate sa mozaicima izuzetne lepote, hramovi, javna kupatila i monumentalne kapije.
Od 2007. godine Gamzigrad se nalazi na Listi Svetske kulturne i prirodne baštine UNESCO-a.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:35 pm


Gamzigrad - Kompleks palate, lavirint


Konstantin
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:35 pm




Gamzigrad - Kompleks palate


Gamzigrad - Atrium
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:36 pm

avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:36 pm

Mediana

Nedaleko od Niša nalazi se Mediana, predgrađe antičkog grada Naissusa. Prostirala se u blizini reke i termalnih izvora, na površini od preko 40 hektara. Mediana je izgrađena početkom 4. veka naše ere, u vreme Konstantina Velikog, kao rezidencija u kojoj su boravili rimski carevi prilikom posete Naisusu.
Arheološka istraživanja svedoče o veličini i raskoši rezidencije u Mediani. Centralni prostor zauzimala je vila koja je zahvatila površinu od 6.000 m2. Luksuzne građevine od čvrstog materijala sa stubovima, dekorisane su mozaicima i freskama. Krajem 4. veka Mediana je teško stradala u požaru, a potpuno je uništena u vreme Hunske najezde 441. godine. Naselje je ubrzo obnovljeno, ali bez nekadašnjeg sjaja. Tokom druge polovine 5. veka i u 6. veku podignut je veći broj zgrada, ali skromnih dimenzija i od lošeg materijala. Početkom 8. veka, u vreme prodora Avara i Slovena, Mediana je konačno opustela.
Danas su vidljivi ostaci temelja, mozaika i mermernih figura, a arheološki nalazi čuvaju se u Narodnom muzeju u Nišu i Muzeju Medijane u Brzom Brodu, selu udaljenom 6 km jugoistočno od Niša.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:37 pm

Sirmium

Na južnim obroncima Fruške Gore, na levoj obali Save, nalazi se Sremska Mitrovica, sagrađena na ostacima antičkog Sirmiuma, jedne od četiri prestonice rimskog carstva. Pretpostavlja se da su ga osnovali Iliri sredinom 3. veka pre naše ere.
Grad je od 1. do 4. veka nove ere značajan administrativni centar rimske provincije Pannonia Secunda (kraj 3. veka), povremena carska rezidencija i moćno vojno uporište za odbranu od varvarskih plemena. U drugoj polovini 1. veka, Sirmium je uzdignut na najviši gradski rang - koloniju, a u njegovu širu teritoriju uključena su mnoga naselja u Sremu. Krajem 4. veka u oblast Sirmiuma prodiru varvari Goti, Huni, Gepidi, a posle avarskog napada stanovništvo je raseljeno, a grad stradao u požaru.
Arheološka istraživanja otkrila su veliki deo starog naselja. Do sada je istraženo 74 lokaliteta. Antički grad je bio prostran, okružen bedemima i rovovima unutar kojih se nalazila carska palata, javno kupatilo, hipodrom, nekropola, horeum, trgovački i zanatski centar čiji ostaci su vidljivi i danas. Mozaici, a posebno freske i skulpture otkrivene na području današnje Sremske Mitrovice, imaju visoke umetničke kvalitete i pokazuju da su u Sirmiumu radili prvorazredni dekorateri i umetnici.



Sirmium
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:39 pm

Ulpiana

Nedaleko od manastira Gračanice nalaze se ostaci najvećeg i
najznačajnijeg rimskog i ranovizantijskog naselja na Kosovu, Ulpiane.
Prvi put je pominje Ptolomej sredinom 2. veka, a zna se da je u njoj
380. godine boravio car Teodosije. Početno manje rudarsko naselje
početkom 2. veka, za vreme vladavine Trajana, dobilo je status rimskog
municipija, a kasnije je postalo i sedište episkopije. U dva navrata ga
zauzimaju Goti, a pretpostavlja se da je dosta sradao u zemljotresu
518. godine. U celini je obnovljen u vreme vladavine Justinijana,
sredinom 6. veka, a od tada se naziva Iustiniada Secunda.
Bedemi rimskog grada su bili nepravilne četvorougaone osnove.
Severno i zapadno od grada nalazile su se nekropole, a severoistočno
kastrum kvadratne osnove. Arheološkim iskopavanjima otkriveni su ostaci
jednobrodne bazilike sa kriptom, dve terme, delovi mozaičnog poda jedne
građevine, gradska kapija sa kulama i početak glavne ulice. Na severnoj
nekropoli otkrivene su zidane grobnice, mermerni sarkofag i ostaci
podnog mozaika sa donatorskim natpisom.


Ulpiana
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:40 pm

Arilje - Manastir Sv. Ahilija

U središtu Arilja, na istaknutom položaju sa kojeg dominira okolinom, nalazi se crkva Sv. Ahilija, zadužbina kralja Dragutina. Sagrađena je krajem 13. veka, a živopisana je 1296. godine, o čemu svedoči sačuvani natpis na fresci u prstenu kupole.
Svojom arhitekturom ubraja se u spomenike raške škole. To je jednobrodna građevina sa kupolom, pripratom i kasnije dozidanom spoljnom pripratom. Ima trodelni oltarski prostor i pravougaone pevnice. Šestougaono kube koje se uzdiže nad centralnim delom i fasade raščlanjene slepim arkadama i pilastrima, crkvi daju naglašenu notu vertikalizma.
Crkva se ističe kao galerija dragocenih fresaka, koje se oslanjaju na tokove monumentalnog, plastičnog stila 13. veka. Najviše sačuvanih fresaka je u priprati, delimično u naosu, a neznatno u spoljnoj priprati. U višim zonama naosa su Veliki praznici, Stradanja Hristova i scene iz Bogorodičinog života, u prvoj zoni naosa su stojeći svetitelji i povorke Nemanjića i srpskih arhiepiskopa i episkopa. Najzanimljiviji deo fresko-ansambla čine portreti kraljeva Dragutina sa modelom crkve u rukama, njegovog brata Milutina, Kateline, Dragutinove žene i Dragutinovih sinova, Vladislava i Uroša. Ovde su prvi put u srpskom zidnom slikarstvu ktitori i vladari prikazani sa izrazitom željom za glorifikacijom kraljevske vlasti. Ariljski živopis je vesnik novog stila, kojim će dvorska slikarska radionica kralja Milutina obeležiti slikarsku umetnost Srbije početkom 14. veka.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:43 pm

Banjska

Manastir sa crkvom posvećenom Sv. Stefanu, nalazi se u istoimenom mestu, 15 km severozapadno od Kosovske Mitrovice. Podigao ga je između 1312. i 1316. godine kralj Milutin kao svoju zadužbinu i mauzolej. U tursko vreme na ruševinama Banjske niklo je utvrđenje, a sama crkva je pretvorena u džamiju sve do 1914. godine.
Manastirski kompleks je obuhvatao, pored crkve, odbrambene kule, trpezariju i niz građevina koje su tokom vekova više puta prepravljane. Po ktitorovoj želji crkva je građena po uzoru na Bogorodičinu crkvu u Studenici. U osnovi je jednobrodna građevina sa kupolom iznad naosa, trodelnim oltarskim prostorom, pevnicama na koje se nadovezuju bočne kapele, pripratom i dve visoke kule - zvonicima. Svi spoljni zidovi dekorisani su masivnim i lepo obrađenim tesanicima od belog i crvenog mermera i sivog serpentina.
Banjsku i Studenicu povezuje i bliskost skulpturalnih ukrasa, koji ostvaruju sintezu vizantijske i romanske koncepcije. Banjska je imala raskošan zapadni portal, ukrašen plastičnim predstavama od mermera. U tom ukrasu dominirala je skulptura Bogorodice sa Hristom, koja se danas nalazi u crkvi obližnjeg sela Sokolice.
Freske, koje su plenile lepotom i upotrebom zlata, gotovo u potpunosti su stradale, osim fragmenta u medaljonima na luku pod kupolom, koji obuhvata poprsja svetitelja.


Banjska
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 9:44 pm

Beograd

Područje Beograda i njegove okoline bilo je naseljeno još u davna vremena. U doba Kelta, između 4. i 3. veka pre naše ere, tu se nalazilo naselje Singidunum, koje početkom 1. veka pre nove ere zauzimaju Rimljani.

Kao raskrsnica između Istoka i Zapada i značajna strateška tačka, Beograd je kroz svoju istoriju bio poprište mnogih bitki i ratova, pa je stalno rušen i obnavljan. Posle Kelta i Rimljana, smenjivali su se razni vladari, Vizantijci, Mađari, Bugari, Turci i Austrijanci, a svaki od njih je ostavio svoj trag. Nekadašnjih rimskih i srednjovekovnih građevina skoro i da nema, a od duge turske vladavine ostao je vidljiv tek po koji trag.

Beogradska tvrđava je mesto preseka duge istorije grada. Ovo područje nastanjeno je još od neolitskog perioda. Urbani karakter dobilo je prvi put početkom nove ere, kada su Rimljani tu sagradili svoj kastrum. Tvrđava zauzima izvanrednu poziciju na grebenu koji se uzdiže nad ušćem Save u Dunav, kao i zaravan ispod grebena, pa je, shodno tome, čine Gornji i Donji grad. Ključni trenuci za njen razvoj odigrali su se u doba vladavine vizantijskog cara Justinijana u 6. veku i srpskog despota Stefana Lazarevića u 14. veku, kao i krajem 17. veka, kada je tvrđavu prerađivao, po Vobanovim planovima, italijanski inženjer Andrea Kornaro. Danas je tvrđava povezana sa Kalemegdanskim parkom i predstavlja simbol grada.

Despotova kapija i kula su najautentičnije sačuvani srednjovekovni ambijenti na Gornjem gradu. Gradio ih je despot Stefan Lazarević od 1404. do 1427. godine i u srednjem veku ovo je bio glavni ulaz u tvrđavu.

Zindan-kapija sa kulama bila je glavni i najbolje utvrđeni ulaz u srednjovekovnu tvrđavu i sagrađena je u 15. veku. Između dve velike kružne kule ranije se nalazio pokretni most. Reč "zindan" znači tamnica, pa je kula dobila ime po tome što se u podrumu nalazila zloglasna tamnica.

Veliki bunar (Rimski bunar) sagradili su Austrijanci između 1721. i 1731. godine. Nema podataka o tome da je na ovom mestu postojao neki stariji bunar, pogotovo ne u rimsko doba. Bunar je dubok 62 m, što je 10 m niže od najniže tačke terena u okolini.

Sahat-kula i kapija izgrađeni su tokom austrijske okupacije Beograda u 18. veku. Kula ima osmougaonu osnovu i baroknu kapiju.

Skulpturu "Pobednika" izvajao je Ivan Meštrović 1913. godine i bila je namenjena za Terazijsku česmu. Zbog velikog otpora javnosti da se na glavnom gradskom trgu postavi naga figura, namera je promenjena, pa je skulptura 1928. godine postavljena na visoki stub na platou na Gornjem gradu i postala jedan od simbola Beograda.

Na Kalemegdanu se nalaze i Vojni muzej, sa izuzetnom zbirkom oružja i dokumenata, Spomenik zahvalnosti Francuskoj, Muzej lova i šumarstva, izložbeni paviljon "Cvijeta Zuzorić" itd.

U blizini Kalemegdana nalazi se Saborna crkva Arhanđela Mihaila, građena od 1837. do 1840. godine na mestu stare crkve iz 1728. godine. Arhitektonski je oblikovana u stilu klasicizma, sa elementima baroka. Značajna je i kao katedralni hram grada, a u njoj se nalaze mošti cara Uroša i despota Stefana Štiljanovića, grobnice kneževa Miloša i Mihaila Obrenovića i nekih poglavara srpske pravoslavne crkve. Ispred ulaza u crkvu sahranjeni su Dositej Obradović i Vuk Karadžić.

Preko puta crkve nalazi se zgrada Patrijaršije, sagrađena 1935. godine na mestu gde se od 1847. do 1849. godine nalazila srpska Mitropolija. U zgradi se nalazi Muzej Pravoslavne crkve, koji je osnovan 1954. godine.

Konak knjeginje Ljubice, podignut je između 1829. i 1830. godine. Prvobitno je zamišljen kao zvanična palata kneza Miloša Obrenovića, međutim ulogu zvanične rezidencije preuzeo je konak u Topčideru, a u ovaj konak 1830. godine se uselila kneginja Ljubica sa decom. Konak je podignut pod nadzorom Hadži Nikole Živkovića, glavnog kneževog neimara, i predstavlja najreprezentativniji primer arhitekture iz prve polovine 19. veka, na kome se ogleda spoj srpske graditeljske tradicije i evropskih uticaja. Danas je u konaku smešten deo eksponata Muzeja grada Beograda.

Konak kneza Miloša u Topčideru podignut je između 1831. i 1833. godine i deo je topčiderskog kompleksa koji je u tom periodu bio centar društvenog, političkog, crkvenog i kulturnog doba Kneževine Srbije. U arhitektonskom smislu, predstavlja prelazni oblik od balkanske graditeljske tradicije ka prihvatanju elemenata srednjoevropske arhitekture. Danas je u njemu smešten Istorijski muzej Srbije.

Kapetan-Mišino zdanje sagrađeno je 1836. godine kao privatna rezidencija Miše Anastasijevića, bogatog trgovca i poslovnog partnera Kneza Miloša Obrenovića. Projektovao ga je Jan Nevole, poreklom Čeh, u romantičnoj mešavini romanike, gotike, renesanse i srpsko-vizantijskog stila. U toku same gradnje vlasnik je odlučio da građevinu završi kao zadužbinu. Od 1863. godine u ovoj zgradi su se nalazili Gimnazija, Velika škola, Ministarstvo obrazovanja, Narodna biblioteka i druge kulturne institucije. Danas je ovde smešten Rektorat Beogradskog Univerziteta.

Narodno pozorište je projektovao Aleksandar Bugarski 1868/69., ali je građevina tokom svoje istorije više puta menjana i dograđivana. Projektom iz 1911. godine arhitekta Josif Bukavac radikalno je promenio prvobitni izgled pozorišta uklanjanjem portika i dodavanjem dve kule na ulazu. Kasnija vremena donela su nova oštećivanja i dogradnje, sve do 1986/89. kada je građevini vraćen izgled iz 1911. Tokom ove poslednje rekonstrukcije Narodno pozorište je dobilo čitavo novo krilo i savremenu pozornicu.

Dositejev licej je jedna od najstarijih i najbolje očuvanih zgrada takozvanog balkanskog stila. Unutrašnjost je podeljena na reprezentativni deo za stanovanje vlasnika i na "ženski deo" sa kuhinjom i haremom, što govori o njenom orijentalnom poreklu. 1808. godine ovde je smeštena Velika škola, u kojoj je trebalo da se obrazuju budući službenici oslobođene Srbije. Danas se tu nalazi Dositejev i Vukov muzej.

Stari dvor sagrađen je u vreme vladavine kralja Milana 1882. godine kada je i proglašena Kraljevina Srbije. Projektovao ga je Aleksandar Bugarski u duhu akademizma, sa elementima italijanske renesanse. Danas se u njoj nalazi Skupština grada Beograda.

Novi dvor podignut je između 1913. i 1918. godine za kralja Petra I Karađorđevića, prema projektu Stojana Titelbaka. Građevina je smeštena u neposrednom susedstvu Starog dvora i sa njim čini urbanističku i stilsku celinu. Do 1934. godine kada je kralj Aleksandar ubijen u Marseju, ovo je bila kraljevska rezidencija. Od 1936. godine u zgradi je bio smešten Muzej kneza Pavla, a danas je u njemu Skupština Republike Srbije.

Narodna skupština podignuta je po projektu arhitekte Jovana Ilkića. Gradnja je počela 1907. godine, a radove je prekinulo izbijanje I svetskog rata, pa je zgrada završena trideset godina nakon početka gradnje. Mnogi istaknuti jugoslovenski umetnici učestvovali su u projektovanju enterijera. Na glavnom ulazu nalazi se skulptura "Igrali se konji vrani" Tome Rosandića.

Crkva Sv. Marka sagrađena je u periodu između 1931/1940. u duhu srpske srednjovekovne arhitekture, po projektu braće Petra i Branka Krstića. Po opštoj koncepciji najviše liči crkvi manastira Gračanica. Građevina ima impozantne dimenzije i dekoraciju inspirisanu srpsko-vizantijskim stilom. U južnom delu crkve sahranjene su mošti cara Dušana, koje su ovamo prenešene iz njegove zadužbine manastira Sv. Arhanđela kod Prizrena.

Od spomenika islamske kulture najznačajnija je Bajrakli džamija, zadužbina sultana Sulejmana II, podignuta između 1660. i 1688. godine. Tokom svoje istorije više puta je rušena ili je menjala funkciju, a kada su Turci proterani iz Beograda, džamija je opustela. Njenu obnovu naredio je kralj Aleksandar Obrenović 1893/94. godine. Amam-tursko kupatilo sagrađeno je krajem 18. veka, a krajem 19. veka u njemu se nalazila vojnička kuhinja. Danas je u njemu Planetarijum Astronomskog društva "Ruđer Bošković". Šeik-Mustafino turbe sagrađeno je 1783/1784. godine u dvorištu nekadašnje derviške tekije. Unutrašnjost je ukrašena zapisima iz Kurana, dok se na sredini prostorije nalazi pokriveni sarkofag koji obeležava grob.

Karađorđev park je mesto logora ustanika koji su u I srpskom ustanku boravili na Vračaru i izginuli tokom borbi protiv Turaka krajem 1806. i početkom 1807. godine. Knez Aleksandar Karađorđević je 1848. godine u spomen na njihovu pogibiju podigao spomenik. Na mestu gde su po predanju 1594. godine, po naredbi Sinan-paše, spaljene mošti Svetog Save, nalazili se Hram Sv. Save. Gradnja Hrama započeta je 1935. godine po planovima Bogdana Nestorovića i Aleksandra Deroka, ali je prekinuta početkom II svetskog rata. Posle rata režim nije dozvolio gradnju Hrama sve do 1984. godine, kada su Crkva i država postigle sporazum o nastavku radova. 1989. godine podignuta je džinovska kupola teška 4.000 tona, a na njen vrh je postavljen zlatni krst visine 12 m. Građevinski radovi završeni su 1995. godine, a trenutno se izvodi dekoracija enterijera. Smešten na Svetosavskom trgu, koji ima najvišu nadmorsku visinu u gradu, hram sa svojom 70 m visokom kupolom predstavlja značajan element u panorami Beograda.

Među beogradskim muzejima koji se bave starijom umetnošću treba istaći Narodni muzej sa bogatom praistorijskom i antičkom zbirkom, srednjovekovnim odeljenjem i galerijama slikarstva, zatim Etnografski muzej, Galeriju fresaka i Muzej Srpske pravoslavne crkve.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Ned Okt 11, 2009 10:00 pm

















avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Čet Nov 05, 2009 2:41 am

1 000 godina najduži most na planeti

Kao nasleđe od neprocenjive vrednosti, na području Opštine Kladovo
otkrivene su i sačuvane kamene ploče na kojima je uklesan tekst bio
posvećen završetku radova dva velika graditeljska poduhvata u Đerdapu -
Put kroz Đerdap i izgradnja rimskog kanala u blizini Hidro elektrane
„Đerdap I“. Ploče su poznate kao Trajanove table.


Trajanova tabla
Put kroz Đerdap završen je 103. godine i ovaj veliki poduhvat ovekovečen je
natpisom na ploči, koja je poznata kao Trajanova tabla (Tabula
Traiana).
Trajanova tabla, koja je uklesana u stenu pravougaonog
oblika (3,57x1,62 m). Na tabli je uklesan tekst na latinskom jeziku
koji glasi:

"IMPERATOR CEZAR, BOŽANSKOG NERVE SIN,
NERVA, TRAJAN AVGUST GERMANIK, VRHOVNI SVEŠTENIK, ZASTUPNIK NARODA PO
ČETVRTI PUT, SAVLADAVŠI PLANINSKO I DUNAVSKO STENjE, SAGRADI OVAJ PUT".


Trajanova tabla prvobitno je bila postavljena na 1, 5 m iznad rimskog puta pored
Dunava. Na osnovu natpisa pretpostavlja se da je deo đerdapskog puta u
Donjoj klisuri izgradio Trajan u okviru priprema za rat protiv Dačana,
odnosno da je 100. godine završena ta poslednja, najteža deonica.
Izgradnja rimskog puta i velikog broja utvrđenja pokazuje značaj
Đerdapa za Rimsku imperiju, sve do konačnog osvajanje Dakije početkom
2. veka. Izgradnja puta, koji se prostirao uz sam Dunav, bila je
uslovljena potrebama brže i bezbednije plovidbe.
Natpis na tabli bio
je uklesan u šest redova, ali se danas jasno očitavaju samo tri. Od
njene bogate reljefne dekoracije očuvan je jedino friz sa predstavom
orla, kao i figure krilatih genija. Ispod natpisa je figura koja kleči,
verovatno Danubius, a iznad je nadstrešnica sa kasetiranom tavanicom.
Nakon osvajanja Dakije, Đerdap u narednih 150 godina nije više bio pogranična
oblast Rimske imperije, te gubi vojni značaj, ali je zato omogućen
razvoj gradskog života i trgovine u mestima gde su bila izgrađena vojna
utvrđenja. U 3. veku, posle povlačenja Rimljana iz Dakije, Dunav ponovo
postaje granica Imperije, a i kasnije, tokom 6. veka, kada se Vizantija
u ovoj oblasti brani od upada Avara i Slovena.

Trajanov most
Trajanov most je bio monumentalna građevina na reci Dunav u delu gde protiče
kroz Đerdapsku klisuru i spajao je Gornju Meziju i Dakiju (današnju
Srbiju i Rumuniju) za vreme Rimskog carstva. Most je izgrađen po
naredbi rimskog cara Marka Ulpije Nerva Trajana. Most je svečano
otvoren 105. godine na Dunavu, tokom Drugog pohoda rimskog cara Trajana
na Dačane. Dužina mosta je bila 1.097,5 metara i oko 1.000 godina je
važio za najduži most ikada sagrađen u svetu, nalazio se u blizini
današnjeg sela Kostol kod Kladova sa srpske strane i Turn Severina sa
rumunske strane. Most je projektovao najveći arhitekta toga doba
Apolodor iz Damaska. Arheološki ostaci Trajanovog mosta i rimskog
naselja Pontes se nalaze nekih pet kilometara od Kladova, istočno od
sela Kostol. Most spada u red najznačajnih dela rimskog građevinarstva.
Izgradnja mosta i Apolodorov rukavac
Izbor
mesta za izgradnju mosta je bio uslovljen prirodnim karakteristikama
Dunava na ovim prostorima. Korito reke je dosta peskovito. Dunav je na
tom delu bio vrlo miran i malih dubina. Neposredna blizina ostrva
Šimijan pružala je mogućnost graditeljima da se pregrađivanjem Dunava
tok reke usmeri najpre u jedan rukavac i na isušenom dnu izgrade
stubovi, a zatim to isto učine sa drugim rukavcem. Analizom
Prokopijeveog teksta, a potom i topografskim zapažanjem na terenu
pokazuju da je Apolodor za vreme gradnje skrenuo tok reke u rukavac
koji počinje kod današnjeg Fetislama - turske tvrđave zapadno od
Kladova i opet se spaja sa Dunavom ispred Male Vrbice, nizvodno od
mosta. Tako je većina stubova građena na suvom. Arhitekta iz Damaska,
Apolodor, je o gradnji mosta izveštavao redovno u svom spisu koji je
kasnije izgubljen, a podatke o mostu, njegovom izgledu i gradnji
zapisali su istoričari Dion Kasije i Polibije, kao i pesnik iz
Vizantije Ceces. Most je bio izgrađen od kamena, dugačak 1.097,5
metara, sa lukovima visoko iznad vode imao je 20 stubova i portale na
pristupu i na jednoj i na drugoj dunavskoj obali. Dimenzije stubova su
oko 18-19 puta 33-34 metara, a bili su orjentisani dužinom upravno na
tok reke s kljunastim dodacima na prednjoj i zadnjoj strani kojima je
umanjivao pritisak. Temelji stubova i portali bili su veoma tvrdog
cementa napravljenog od šljunka utisnutog u malter, iznad toga su
postavljeni redovi opeke, a stubovi su imali jezgro od maltera,
oplaćenog tesanicama i opekama. Primenom “roštilja” - poprečno i
uzdužno postavljenim drvenim gredama koje su prolazile kroz jezgro
postignuta je veća čvrstina Apolodorove građevine. Trajanov most je
podignut za neverovatno kratko vreme, od 103. do 105. godine. To je
prvi most ikada podignut na donjem Dunavu koji je na tom mestu širok
oko 800 metara i oko 1000 godina je važio za najduži most ikada
sagrađen i to u rekordnom roku s obzirom na tadašnju tehnologiju
gradnje. Izgled mu je uklesan mnogo godina kasnije na Trajanovom stubu
u Rimu. Nakon izgradnje Trajan je naredio da se u stenu iznad puta
ukleše natpis:
„Imperator Cezar, božanskog Nerve sin, Nerva Trajan
Avgustus Germanik, vrhovni sveštenik, zastupnik naroda po četvrti put,
otac domovine, konzul po četvrti put, savladavši planinsko i dunavsko
stenje, sagradio je ovaj put.“

Rušenje mosta

Most je porušen po naređenju cara Aurelijana (270-275) kad su Rimljani pod
navalom varvarskih plemena morali da napuste tadašnju provinciju
Dakiju. Drugi izvori govore da je porušen 20 godina nakon izgrdanje po
naređenju cara Hadrijana (117-138) što je manje verovatno jer su
Rimljani još vladali Dakijom, a neki, opet, veruju da se raspao mnogo
kasnije, pod uticajem vode.
Arheološka istraživanja
Dvadeset
stubova se još moglo videti 1856. godine, kada je vodostaj Dunava bio
rekordno nizak. Godine 1906. Međunarodna komisija za Dunav je odlučila
da uništi dva stuba koji su ometali navigaciju. Ostaci 16 stubova
Trajanovog mosta su locirani 1932. godine. Pola veka kasnije arheolozi
su uspeli da lociraju njih 12, a četiri je verovatno u međuvremenu
odnela voda. Ostaci prvih stubova na obe strane i danas se mogu videti
na obalama Dunava.
Tokom svoje istorije most je nekoliko puta
istraživan, ali arheološki radovi nisu nikada do kraja sprovedeni.
Poslednje istarživanje, započela je arheolog Gordana Karović, koja je
sredstvima Ministrastva kulture Republike Srbije i srpskih preduzeća
registrovanih za podvodna istraživanja, u septembru 2003. godine
obavila pripremna snimanja korita Dunava u zoni Trajanovog mosta. Ta
istraživanja su donela veliki broj dokumenata dobijenih savremenim
metodama i upotrebom sonara, elektronskim uređajima, kao i ronjenjem i
snimanjem podvodnim kamerama. Video-snimanja su dala odlične kadrove
podvodnih ostataka Trajanovog mosta na kojima se, pored klesanih
kamenih blokova, uočavaju dobro očuvane drvene talpe i šipovi. Na ovim
drvenim ostacima i nakon 1900 godina provedenih pod vodom, jasno
uočavaju godovi. Merenjima je utvrđeno da je ukupna dužina mosta
1.097,5 metara, međuosovinski razmak 18 rečnih stubova približno 55
metara, a širina mosta 14,5 metara.

Hologram Trajanovog mosta
Rekonstrukcija mosta. Projektom ministarstva kulture Srbije, predviđeno je da se na
mestu nekadašnjeg monumentalnog zdanja naprave laseri koji će svojim
snopovima iscrtavati nekadašnji izgled mosta. Laser bi svetleo noću, a
kada bi ga dotakao neki brod, iluzija bi nestala.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Čet Nov 05, 2009 2:44 am

Caričin grad

Sedam kilometara od današnjeg Lebana, na jugu Srbije, prostirao se velelepni
Caričin grad, jedan od najvećih i najznačajnijih vizantijskih gradova u
unutrašnjosti Balkanskog poluostrva, koji je slavni vladar Istočnog
rimskog carstva podigao u šestom veku u svom rodnom kraju




Moćni i mudri vizantijski car Justinijan I, jedan od sedamnaest
rimskih imperatora poteklih sa prostora današnje Srbije, suvereno je vladao punih
38 godina. Ostao je upamćen po naporima da obnovi i ojača Istočno hrišćansko carstvo,
po zakonodavnoj delatnosti (čuveni je zbornik kodifikovanog rimskog prava i propisa
koji je nazvan po njegovom imenu), ali i po neizmernoj ljubavi prema supruzi, lepoj
i ambicioznoj Teodori. Ništa manju ljubav nije gajio ni prema velelepnom gradu koji
je podigao u postojbini, u podnožju Radan planine, gde je rođen oko 485. godine
kao Flavije Petar Sabatije.
Ime Justinijan je dobio kad ga je posinio majčin brat car Justin I, inače bez sopstvenog
poroda, a na presto je stupio 1. aprila 527. godine, preuzevši neograničenu vlast
nad državom i crkvom od svog ostarelog i bolesnog ujaka kojem je, inače, gotovo
celu deceniju bio pouzdani oslonac, savetnik i „desna ruka“. Ni sam Justinijan nije
imao dece, pa ga je nasledio sestrić. Justin II, koji nije ni izdaleka dosegao veličinu
svog prethodnika, jednog od najsjajnijih vladara u dugoj rimsko-vizantijskoj istoriji.
Justinijan I je proglašen za sveca i Srpska pravoslavna crkva ga slavi u novembru.

Daleko od Carigrada
Priča o Justinijanovoj zadužbini, Caričinom gradu, vraća nas 15 vekova unazad, u
vreme kad je naš drevni zemljak ratovao protiv varvarskih Vandala, Ostrogota i Vizigota
u odbrani već zanemoćalog Rimskog carstva, gradio hramove i manastire u slavu pravoslavlja
i pokušavao da u ovoj veri ujedini mnogobrojne narode kojima je gospodario. Najveća
i najpoznatija crkva iz njegove bogate zaostavštine je, svakako, Sveta Sofija u
Carigradu (odnosno Konstantinopolju, sada Istanbulu), kao i ona u Raveni, u Italiji,
sa čuvenim, savršeno očuvanim mozaicima. Na jednom od njih se i danas može videti
lik naočitog Justinijana, a na drugom njegove krhke, krupnooke žene Teodore koja
je, ocenjuju istoričari, značajno doprinela uspešnoj vladavini svog supruga, mada
je poticala iz najnižeg staleža i imala reputaciju kurtizane. Budućeg imperatora
je upoznala u Carigradu, dok je on još bio šef Justinovih tajnih službi, a ona se
već odrekla zanata bludnice i okrenula veri (monofizitskom učenju).
Željan da ostavi trajni trag u rodnom kraju, ali i umoran od dvorskih spletki, Justinijan
odlazi iz Carigrada u provinciju, u mirne i pitome predele po strani od glavnih
puteva, maštajući o budućem gradu širokih popločanih ulica, sa trgovima i fontanama,
palatama i crkvama, kupatilima i lečilištima, freskama i spomenicima…
Na travnatoj zaravni koja se postepeno spušta s jedne strane ka istoku, s druge
ka zapadu, na površini od 42.000 kvadratnih metara, oko 530. godine neverovatnom
brzinom počinje da se uzdiže Justinijana Prima. Spoljašnji bedem dužine oko 500
metara štiti grad od mogućih neprijateljskih napada, unutrašnji deli naselje na
tri celine, koje u sredini spaja forum ili agora, prostrani kružni trg ukrašen carskom
statuom, oko kojeg buja javni život grada. Tog spomenika već odavno nema, a i sam
trg, obrastao šibljem, današnjim se posetiocima ukazuje samo uz pomoć bujne mašte.
Od nekadašnjih radnjica sa pokrivenim tremovima i lučnim arkadama, gde su zanatlije
nudile svoju robu, trgovci glasno pozivali mušterije, a dokoni prolaznici u toplim
predvečerjima uživali u mirisu hrane, vina i voća, pretekao je tek pokoji savršen
luk od crvene opeke - i hrpa kamenja. Kako smo obavešteni, na tim gomilama su sakupljeni
i sortirani ostaci drevnih bedema i pokoje građevine. Arheolozi svakog leta oko
mesec dana provedu na ovom lokalitetu, pa pre nego što odu zatrpaju iskopine da
bi ih zaštitili do sledeće godine. Nasuta zemlja skriva i veći deo skupocenih podnih
mozaika u trobrodnoj bazilici kraj centralnog trga, ali je kamena krstionica ostala
nepokrivena.

Unutar gradskih bedema
Od agore glavna ulica vodi u jednom pravcu ka Gornjem gradu, gde su bili smešteni
sveštenici i plemstvo, a u drugom, južnom, ka Donjem gradu, obitavalištu plebsa.
U pravougaone ulične ploče ponegde su, od duge upotrebe, usečeni tragovi kočija
i zaprega.
Na najuzdignutijoj tački Caričinog grada, Akropolju, nalazilo se sedište crkvene
uprave, sa kompleksom episkopske palate koja se, po najvišim graditeljskim standardima
tog vremena, zagrevala toplim vazduhom preko podnih instalacija, a tu se nalazila
i bazilika sa kriptom, kao i velika crkva sa tri apside, atrijumom i krstionicom
- jedna od najmonumentalnijih vizantijskih sakralnih građevina na Balkanu. Nažalost,
nje više nema, a kakva je bila saznajemo iz opisa istog onog vizantijskog istoričara,
advokata i književnika Prokopija iz Cezareje (Prokopija Kesarijskog), koji je beležio
Justinijanove ratne pohode, graditeljske poduhvate, ali i dvorske intrige.
Prokopijeva knjiga „O ratovima“ smatra se najvišim dometom ranovizantijske istoriografije
i najpouzdanijim dokumentom te vrste u šestom veku. Svojevrsna kritička dopuna ove
hronike je „Tajna istorija“ u kojoj piše o „drugoj strani medalje“ Justinijanove
vladavine i njegovih najbližih saradnika.
Caričin grad se pominje u četvrtom delu spisa „O građevinama Justinijanovim“, koji
je objavljen 554. godine. Zahvaljujući Prokopiju, savremeni arheolozi su uspeli
da upotpune sliku o veličanstvenoj metropoli, dragulju ranovizantijske crkvene i
svetovne arhitekture nastale na grčko-rimskim uzorima, a antropolozi o svakodnevnom
životu koji se tamo odvijao.

Bez oznaka i putokaza
Iskopavanja Caričinog grada započeta su još 1912. godine - o čemu se na samom lokalitetu
današnji posetioci mogu obavestiti jedino sa dobro skrivene table na jednom od sačuvanih
zidova - a prvi koji je u ruševinama prepoznao Justinijanu Primu bio je Vladimir
Petković. I kasnija istraživanja su potvrdila da je zaista reč o važnom crkvenom,
administrativnom i vojnom centru koji je car Justinijan podigao u ovom delu vizantijske
države.
O njegovom značaju, nažalost, nismo mogli ništa da prosudimo kad smo, nedavno, posetili
ovo arheološko nalazište. U stvari, kao da su se lokalne vlasti zaverile da ga što
bolje sakriju. Od Leskovca do Caričinog grada ima oko 27 kilometara. Put do Lebana,
oko 20 kilometara, dosta je dobar, ali narednih sedam je mestimično u rekonstrukciji,
a mestimično teško prohodan makadam. Prolazak kroz selo Prekopčelica bio bi brži
i ugodniji da su postavljeni vidljivi putokazi koji namernike upućuju ka nalazištu
i da je ulica dovoljno široka da dva vozila mogu da se mimoiđu bez rizika.
Na osnovu mape iz turističkog vodiča pokušavamo da po izlasku iz sela otkrijemo
pravo skretanje ka Caričinom gradu, ali to uspevamo tek zahvaljujući usmenom uputstvu
ljubaznih meštana. Izlazimo na dobar put, ali smo ponovo nemoćni: levo šuma, desno
njive, a gde su ruševine? Opet nam u pomoć priskaču žitelji Prekopčelice i upućuju
nas ka stazi koja vodi „od dva stubića“. Sumnjičavo skrećemo na neoznačeni put i
tek posle nekoliko stotina metara otkrivamo ostatke drevnog grada. Nigde table,
nigde oznaka. Srećom, tu je lokalni istoričar amater sa grupom prijatelja.
Prateći njegova objašnjenja, u rasutim oblicima unutar gradskih zidina prepoznajemo
neke od devet dosad otkrivenih bazilika i crkava (navodno ih je bilo dvadesetak).
Između temelja srušenih javnih zdanja i porodičnih kuća hodamo na istok ulicom koju
su nekada krasili tremovi. Presecamo glavni trg i odlazimo do bazena - cisterne
uklesane u kamenu. Ona je, saznajemo, bila povezana sa glavnim vodovodom, dužine
oko 16 kilometara, koji je polazio od Petrove gore. Tu je, kaže legenda, jedini
izvor pitke vode otkrio izvesni svinjar, po kojem je mesto nazvano Svinjarica.
Izvan bedema koji je opasivao uže gradsko jezgro takođe su se nalazile stambene
zgrade i crkve, ali i terme (javna kupatila). Justinijana Prima je imala i kanalizaciju,
kao i neki drugi značajni gradovi Rimskog carstva sa kojima je naučnici porede
(recimo Efes).

Potraga za zlatnom kočijom
Caričin grad će se ponovo proslaviti u ovom milenijumu, tvrde stručnjaci, u okviru
novopokrenute turističke rute „Put rimskih careva“, koja obuhvata još i Sirmijum
(Sremsku Mitrovicu), Singidunum (Beograd), Viminacijum (Kostolac), Feliks Romulijanu
(Zaječar), Medijanu (Niš), Dijanu (Kladovo) i Trajanovu tablu i most (Đerdap). Takođe,
on će biti dogodine predstavljen i na velikoj arheološkoj izložbi „Devet vizantijskih
gradova“ u Bonu (Nemačka), najavio je nedavno dr Vujadin Ivanišević, rukovodilac
iskopavanja.
Justinijana Prima posebno je očarala francuske arheologe, čiji tim, sa prof. Bernarom
Bavanom na čelu, već pune tri decenije sarađuje sa srpskim kolegama. U projekat
su uključeni i univerziteti u Parizu, Strazburu i Turu, kao i muzej Luvr. Neki
(domaći) zli jezici tvrde da je Francuze privukla legenda o zlatnoj carskoj kočiji
koja je ostala u ruševinama Caričinog grada kad je, svega osam decenija po osnivanju,
razoren u napadu varvara.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od MustraBecka taj Čet Nov 05, 2009 2:46 am

VIMINACIJUM – TURISTIČKA ATRAKCIJA

Opljačkan i uništen sredinom V veka, Viminacijum je ostao zaboravljen pod zemljom
kao Pompeji, koji su 79. godine nestali pod naletom lave iz Vezuva. Ta
analogija, ali i činjenica da ostaci rimskog grada i vojnog logora
predstavljaju svetski dragulj, razlog su što je Viminacijum dobio naziv
balkanski Pompeji.

Svi
nekadašnji legijski logori i rimski gradovi danas se nalaze ispod
savremenih aglomeracija: Londinium se nalazi ispod današnjeg Londona,
Novaesium ispod Nojsa, Castra Regina ispod Regensburga, Mogontiacum
ispod Majnca, Mediolanum ispod Milana, Emona ispod Ljubljane, Aquincum
ispod Budimpešte, Singidunum ispod Beograda, što otežava istraživanja.
Ono što Viminacijum izdvaja od drugih arheoloških lokaliteta i daje mu
posebnu važnost, jeste izuzetno bogatstvo koje se krije već u
površinskom, oraničnom sloju. Zahvaljujući tome, u poslednjih 25 godina
istraženo je preko 13. 500 grobova i u depoe Muzeja smešteno više od
40.000 predmeta.
Međutim, pogled na Viminacijum, uprkos tome što predstavlja
izuzetan, u svetskim razmerama neponovljiv lokalitet, ne može a da nas
ne podseti na žalosnu istinu da bogatstvo, čija se vrednost ne može ni
približno proceniti, odlazi i obogaćuje muzeje drugih zemalja i
privatne zbirke.
Zajedničkim naporima opštine Požarevac i Republike Srbije, uz pomoć
privrede, ali i saradnjom sa kolegama iz inostranstva, Viminacijum može
postati značajan turistički lokalitet i izvor prihoda za ceo kraj.
Viminacijum se danas nalazi na prostoru napredovanja površinskog
kopa »Drmno«. Imajući u vidu važnost energenata za razvoj zemlje, traže
se rešenja da prostor Viminacijuma ipak bude sačuvan u što većem obimu
i, kao izuzetno dragoceno svedočanstvo, ostavljen budućim pokoljenjima.
Projekcijom površinskog kopa »Drmno« do 2040. godine neće biti ugrožena
zona rimskog grada i vojnog logora. Međutim, Viminacijum se prostire na
preko 450 hektara površine, i gradski areali su neposredno ugroženi
napredovanjem kopa. Na tom prostoru nalaze se izuzetni objekti kao što
su akvadukt u dužini od blizu 10 km, kasnoantičke bazilike,
poljoprivredna imanja rimskih vojnika-veterana, vile rustike, rimski
putevi koji su povezivali Viminacijum sa susednim gradovima. Neki od
ovih objekata su detektovani metodama daljinske detekcije i analizama
aviosnimaka, georadarskim i magnetometrijskim istraživanjima, a
pojedini su i arheološki istraženi. Deo akvadukta, delimično arheološki
istražen, morao je da bude premešten, jer se nalazio na frontu
prostiranja površinskog kopa »Drmno«. Radom bagera uništeni su delovi
akvadukta, što je zahtevalo njegovo hitno spašavanje. Izmešteni deo
postavljen je na mesto ranije uništenog dela akvadukta, čiji se
prvobitni pravac prostiranja mogao utvrditi. Ovaj objekat predstavlja
svetsku atrakciju i zahteva hitnu konzervaciju, pokrivanje i
prezentaciju. Zbog nedostatka sredstava ozbiljno je ugrožen i istraženi
deo akvadukta. U narednom periodu su na udaru napredovanja kopa i drugi
važni rimski objekti. Neposredno pred linijom kopa nalazi se veoma
važna rimska bazilika iz IV veka, koja se hitnim izmeštanjem,
konzervacijom i prezentacijom mora sačuvati.
Po Zakonu o kulturnim dobrima Republike Srbije, investitor, u ovom
slučaju Elektoprivreda Srbije - Javno preduzeće površinski kopovi
»Kostolac«, jeste dužan da na ugroženim prostorima arheološkog
nalazišta omogući prethodna arheološka ispitivanja i istraživanja,
premeštanje objekata, konzervaciju, restauraciju, prezentaciju i
publikovanje.
Imajući u vidu izuzetnost arheološkog nalazišta Viminacijum, jasno
je da istraživanja prevazilaze ograničene finansijske mogućnosti JPPK
»Kostolac«. Teškoća u finansiranju arheoloških istraživanja leži i u
činjenici da Elektroprivreda Srbije nije odredila namenska sredstva za
Viminacijum. Neophodno je da Elektroprivreda Srbije i Ministarstvo
energetike, kao resorno ministarstvo, obezbede posebna namenska
sredstva za arheološka ispitivanja, što je i njihova zakonska obaveza.
Projekat Viminacijum, pod rukovodstvom Arheološkog instituta Srpske
akademije nauka, bio bi ostvaren u saradnji sa Republičkim zavodom za
zaštitu spomenika kulture.
Treba podsetiti da je Viminacijum stavljen pod zaštitu države još
1949. godine, kao spomenik kulture - arheološko nalazište. Godine 1979,
Skupština Srbije proglasila je Viminacijum izuzetnim kulturnim dobrom
(Sl. gl. SRS 14-79).
Arheologija može, treba i mora da bude profitabilna. Istražene
arheološke objekte treba zaštititi, konzervirati, pokriti i
prezentirati u turističke svrhe. Mnoge činjenice govore u prilog tome
da Viminacijum, kao jedan od najbogatijih arheoloških lokaliteta iz
rimskog perioda, može postati zanimljiva turistička destinacija.
Postojanje aerodroma za prihvat lakih aviona na samo 3 km od
Viminacijuma svakako pruža izuzetne mogućnosti za dolazak posetilaca.
Na 3 km od Viminacijuma nalazi se i Dunav, koji je ne samo izuzetna
prirodna magistrala, već je, od izvorišta do ušća, proglašen rekom
kulture, što ide u prilog koncepciji Viminacijuma kao spoja kulturnog
dobra, atraktivnosti i profitabilnosti.
Ulaganjem u arheološka istraživanja na Viminacijumu, stvaraju se
uslovi da ovaj geografski prostor, pored energetike i poljoprivrede,
dobije još jednu važnu delatnost - turizam.
Zašto Viminacijum treba da izađe na vodu?
Viminacijum se nalazi na samo 3 km od Dunava, reke koja povezuje
veliki broj država i na kojoj se odvija živ saobraćaj. Pored toga,
postoji izuzetno interesovanje za sadržaje kulture na odredištima
turističkih brodova. Stoga Dunav ima izuzetnu važnost za turističku
ponudu Viminacijuma. U 2005. godini, na pristaništu Beograd zaustaviće
se 250 brodova sa oko 35. 000 putnika. Istovremeno, u Novi Sad stiže
oko 150 brodova sa 30. 000 putnika. U 2006. godini očekuje se
pristajanje oko 300 brodova u Beogradu, dok u Novom Sadu broj ostaje
isti, tako da će do kraja 2006. kroz srpski deo Dunava proći oko 200.
000 putnika.
Novi Sad i Beograd su, zbog specijalnog režima pristajanja stranih
putničkih brodova, jedina odredišta u Srbiji. Istovremeno, prosečno
vreme zadržavanja brodova u ovim pristaništima je od 4 do 8 časova, dok
je prosečno vreme trajanja ekskurzije putnika oko 4 sata i uglavnom
podrazumeva klasično razgledanje grada.
Imajući u vidu da je tržište krstarenja u usponu, sve su brojniji
zahtevi za "alternativnim" destinacijama. Viminacijum se nalazi na
rukavcu Dunava, na svega 3 km od glavnog plovnog toka i predstavlja
atraktivnu lokaciju za tipične posetioce sa Zapada - turiste u
godinama, uglavnom akademski obrazovane.
Jedna od prepreka, ali i moguća prednost, ukoliko se koncept posete
Viminacijuma sa Dunava ispravno postavi, jeste raspored plovidbe
brodova, prilagođen prolasku kroz đerdapsku klisuru po dnevnom svetlu.
Poseta Viminacijumu tokom popodnevnih časova u sezoni (mart-novembar)
mogla bi da nadoknadi prepodne bez programa u Beogradu, odnosno
popodnevni povratak, ako bi se poseta odvijala u jutarnjim časovima.
Kako bi makar deo, a gotovo sigurno, i većina putnika, tokom 2006.
godine stigla na Viminacijum sa "Dunavske magistrale", neophodno je
obezbediti osnovne elemente logistike, sa pratećim aktivnostima:
- pristanište na Dunavu
- transfer putnika od pristaništa do lokaliteta ( autobusi odgovarajućeg kvaliteta ili dovoljno atraktivni)
- odgovarajući program u trajanju od 1 do 3 sata, u zavisnosti od zahteva Brodara
PRISTANIŠTE NA DUNAVU
Neophodno je, što bliže lokalitetu, postaviti odgovarajući pristan
na Dunavu, sa vodom i strujom, odgovarajućom infrastrukturom za rad
Carine i MUP UPP-a, kao i prilaznim mestom za ukrcaj putnika u autobuse.
TRANSFER
Trasa, koja je najkraći put između pristaništa i lokaliteta, iznosi
4. 5 km. Treba obezbediti više vozila, najmanje 3 autobusa vrhunskog
kvaliteta, zatim oldtajmera, otvorenih i kabriolet vozila sa platnenim
krovom.
PROGRAM
Osmišljene su tri varijante posete:
1) Osnovna - u trajanju od sat vremena, koja podrazumeva razgledanje postojeće tri lokacije.
2) Proširena - u trajanju od 2 sata, sa posetom Požarevačkom muzeju, odnosno, mogućoj isturenoj lokaciji Muzeja.
3) Puna - u trajanju od 3 sata, sa vrhunskim predavanjem o svakoj
lokaciji, i koncertom na nekom od objekata lokaliteta (terme ili
mauzolej).
Oživljavanje Viminacijuma biće značajno ne samo za stručnjake, već i
za sve one poslenike kojima će saznanje o izuzetno važnoj ulozi ovog
prostora pomoći da lakše i brže prevaziđu takozvane sušne istorijske
periode. Viminacijum se može sačuvati jedino vraćanjem na mesto koje mu
istorijski pripada. Slike pristalih brodova, redova autobusa i kolona
turista nisu nerealne vizije, već projekcije budućnosti koje proizilaze
iz saznanja do kojih se došlo arheološkim iskopavanjima. I neka se
priča o prošlosti, ali i budućnosti Viminacijuma, kao što je i
otpočela, završi rečima Flavija Gracijana: Možda je boravak u ovom
gradu dobro znamenje.
avatar
MustraBecka

Ženski
Datum upisa : 11.12.2008

Nazad na vrh Ići dole

Re: Kulturno-istorijsko nasleđe

Počalji od Sponsored content


Sponsored content


Nazad na vrh Ići dole

Pogledaj prethodnu temu Pogledaj sledeću temu Nazad na vrh


 
Dozvole ovog foruma:
Ne možete odgovarati na teme u ovom forumu